γράφει ο

Τάσος Αποστολίδης 

Σήμα κινδύνου για την τοπική οικονομία εκπέμπουν τα επίσημα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τοποθετώντας την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη (ΑΜΘ) στον «πάτο» του ευρωπαϊκού χάρτη καινοτομίας.

Αντί να συγκλίνει με τα σύγχρονα τεχνολογικά κέντρα, η περιφέρεια δείχνει να εγκλωβίζεται σε ένα παρωχημένο παραγωγικό μοντέλο χαμηλής προστιθέμενης αξίας, αδυνατώντας να μετουσιώσει τη θεωρία σε πράξη.

Σύμφωνα με το Regional Innovation Scoreboard (RIS), τον επίσημο ευρωπαϊκό δείκτη αξιολόγησης, η ΑΜΘ κατατάσσεται σταθερά στη χαμηλότερη βαθμίδα των «Αναδυόμενων Καινοτόμων» (Emerging Innovators).

Η ανάλυση αυτών των πρωτογενών δεδομένων φέρνει στο φως μια Ευρώπη —αλλά και μια Ελλάδα— πολλών ταχυτήτων. Ενώ η χώρα στο σύνολό της, με «ατμομηχανές» περιφέρειες όπως η Αττική και η Κρήτη, έχει αναβαθμιστεί στους «Μέτριους Καινοτόμους» (Moderate Innovators) καταγράφοντας σταθερή βελτίωση τα τελευταία χρόνια, η εικόνα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη παραμένει ανησυχητικά στάσιμη.

Τα σημεία που «πονάνε»

Η απογοητευτική αυτή αποτίμηση προκύπτει από την εξέταση τεσσάρων νευραλγικών πυλώνων:

Επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη (R&D): Οι δαπάνες, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό/επιχειρηματικό τομέα, διατηρούνται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ανθρώπινο κεφάλαιο: Καταγράφεται ως «Μέτριο». Αν και η περιοχή διαθέτει πανεπιστημιακά ιδρύματα που παράγουν εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό, η τοπική αγορά εργασίας δεν διαθέτει τη δομή για να το απορροφήσει εγκαίρως, οδηγώντας σε συστηματική διαρροή εγκεφάλων (brain drain).

Καινοτομία μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ): Οι επιδόσεις είναι ιδιαίτερα χαμηλές. Η πλειονότητα των επιχειρήσεων διστάζει ή αδυνατεί να επενδύσει σε νέες τεχνολογίες, στον ψηφιακό μετασχηματισμό ή σε καινοτόμες διαδικασίες παραγωγής.

Δίκτυα συνεργασίας: Η διασύνδεση μεταξύ του ακαδημαϊκού-ερευνητικού χώρου και της βιομηχανίας παραμένει αναιμική, στερώντας από την πραγματική οικονομία τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τη διαθέσιμη επιστημονική γνώση.

Διαβαλκανικό πρόβλημα 

Η υστέρηση αυτή, ωστόσο, διαπερνά τα εθνικά σύνορα, αποκαλύπτοντας ένα ευρύτερο διαβαλκανικό πρόβλημα. Στα βόρεια της ΑΜΘ, οι όμορες περιφέρειες της νότιας Βουλγαρίας κατατάσσονται ομοίως από την Κομισιόν στους «Αναδυόμενους Καινοτόμους».

Με ελάχιστες δαπάνες R&D και χαμηλά ποσοστά απασχόλησης στην υψηλή τεχνολογία, βρίσκονται πολύ πίσω από τις επιδόσεις της πρωτεύουσας Σόφιας.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στα ανατολικά. Παρά τις τεχνολογικές επενδύσεις στην Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα, οι βορειοδυτικές επαρχίες της Τουρκίας (Ανατολική Θράκη) μαστίζονται από τα ίδια συμπτώματα παραδοσιακής βιομηχανικής και αγροτικής εξάρτησης.

Ουσιαστικά, η Ανατολική Μακεδονία – Θράκη κι οι συνορεύουσες περιοχές σε Βουλγαρία και Τουρκία, σχηματίζουν ένα ενιαίο μακρο-περιφερειακό μπλοκ καινοτομικής στασιμότητας.

Το δίδαγμα από την Κύπρο 

Θα μπορούσε κανείς να αποδώσει αυτή την εικόνα στη γεωγραφική απομόνωση από τον ευρωπαϊκό πυρήνα. Το επιχείρημα αυτό, όμως, καταρρίπτεται εμφατικά από το παράδειγμα της Κύπρου.

Αν και βρίσκεται στο νοτιοανατολικότερο άκρο της Ε.Ε., πολύ πιο μακριά από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, η Κύπρος κατατάσσεται στους «Μέτριους Καινοτόμους». Μάλιστα, φιγουράρει στη 17η θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης με αλματώδη βελτίωση.

Το γεγονός αυτό αποδεικνύει περίτρανα πως η στασιμότητα της ΑΜΘ δεν είναι ζήτημα γεωγραφίας, αλλά ελλιπών τοπικών δομών, νοοτροπίας και αδυναμίας απορρόφησης πόρων.

Για την ιστορία, η Ελλάδα είναι στην 24η θέση και η Βουλγαρία στην 26η θέση μεταξύ 27 ευρωπαϊκών κρατών, ενώ η Τουρκία έχει ακόμη χειρότερες επιδόσεις.

Η υπεροχή του Βορρά 

Τα στοιχεία του Regional Innovation Scoreboard επιβεβαιώνουν το διαχρονικό χάσμα μεταξύ του υπερ-καινοτόμου ευρωπαϊκού Βορρά και του Νότου. Σουηδία, Δανία, Ολλανδία είναι στην κορυφή ενώ ακόμη ψηλότερα είναι η, εκτός Ε.Ε., Ελβετία.

Για την ΑΜΘ, η κατηγοριοποίηση αυτή συνιστά ένα ηχηρό καμπανάκι: χωρίς ενσωμάτωση της καινοτομίας, η περιφέρεια είναι καταδικασμένη σε χαμηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ και απουσία ποιοτικών θέσεων εργασίας.

Η διέξοδος βρίσκεται στην αποτελεσματικότερη απορρόφηση των πόρων της Πολιτικής Συνοχής και στη δυναμική εφαρμογή της Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης (RIS3).

Μόνο μέσα από τη στοχευμένη χρηματοδότηση συνεργειών μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων μπορεί η τοπική οικονομία να γυρίσει σελίδα.