Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη δεν αντιμετωπίζει πλέον απλώς ένα δημογραφικό πρόβλημα. Αντιμετωπίζει μια διαρκή, μετρήσιμη και βαθιά πληθυσμιακή συρρίκνωση, η οποία μεταβάλλει σταδιακά την κοινωνική, οικονομική και παραγωγική φυσιογνωμία της ακριτικής Περιφέρειας.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των στατιστικών ληξιαρχικών πράξεων του Υπουργείου Εσωτερικών, κατά το χρονικό διάστημα από 1 Ιανουαρίου 2022 έως και 30 Ιουνίου 2026, δηλαδή μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια και έξι μήνες, στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη καταγράφηκαν 37.317 θάνατοι έναντι μόλις 15.195 γεννήσεων.

Το αποτέλεσμα είναι μια φυσική μείωση πληθυσμού κατά 22.122 κατοίκους, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στον πληθυσμό της Ορεστιάδας και του Σουφλίου μαζί.

Πρόκειται για μια απώλεια που δεν μπορεί πλέον να θεωρηθεί απλή στατιστική διακύμανση. Αποτυπώνει μια βαθιά μεταβολή με επιπτώσεις στην εργασία, την οικονομία, την εκπαίδευση, την πρωτογενή παραγωγή και την κοινωνική συνοχή της Περιφέρειας.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν συνδυαστεί με τα επίσημα στοιχεία ανάλυσης της απογραφής 2011–2021, σύμφωνα με τα οποία η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη κατέγραψε την πρώτη θέση μεταξύ όλων των Περιφερειών της χώρας στη διαρροή νεανικού και παραγωγικού πληθυσμού.

Συγκεκριμένα:

• 6.024 νέοι χάθηκαν κατά τη μετάβαση της ηλικιακής ομάδας 10–19 ετών στην ομάδα 20–29 ετών.
• 12.622 νέοι χάθηκαν κατά τη μετάβαση της ηλικιακής ομάδας 20–29 ετών στην ομάδα 30–39 ετών.

Συνολικά, 18.646 νέοι μόνιμοι κάτοικοι απομακρύνθηκαν από τις πλέον παραγωγικές ηλικίες μέσα σε μία δεκαετία.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής.Η Περιφέρεια χάνει ταυτόχρονα νέους ανθρώπους, γεννήσεις και παραγωγικό δυναμικό, ενώ ο πληθυσμός της γερνά με ταχείς ρυθμούς.

Πρόκειται για έναν φαύλο δημογραφικό κύκλο που τείνει να αυτοτροφοδοτείται.

Εφόσον οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, η φυσική μείωση του πληθυσμού της ΑΜΘ έως το 2031 (δηλ.για τα επόμενα 5,5 χρόνια) μπορεί να προσεγγίσει ή και να ξεπεράσει τους 49.000 κατοίκους, δηλαδή πληθυσμό αντίστοιχο με μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της Περιφέρειας, όπως η Κομοτηνή, η Ξάνθη ή η Δράμα.

Το πλέον κρίσιμο στοιχείο δεν είναι οι αριθμοί από μόνοι τους, αλλά η κλίμακα της μεταβολής.Μέσα σε μία γενιά, η Περιφέρεια δεν χάνει απλώς πληθυσμό, αλλά ισοδύναμο ολόκληρων πόλεων.

Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν όμως δήμοι που αδειάζουν

Πέρα από τη συνολική εικόνα της Περιφέρειας, υπάρχουν περιοχές όπου η δημογραφική πίεση είναι ακόμη εντονότερη.

Με βάση τα ίδια επίσημα στοιχεία και τις προβολές έως το 2031, εφόσον οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, ορισμένοι δήμοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης εμφανίζουν ποσοστά φυσικής μείωσης που προσεγγίζουν ή και υπερβαίνουν το ένα τέταρτο του σημερινού πληθυσμού τους.

• Δήμος Προσοτσάνης: περίπου 28%
• Δήμος Κάτω Νευροκοπίου: περίπου 25%
• Δήμος Μαρώνειας – Σαπών: περίπου 24%
• Δήμος Σουφλίου: περίπου 23%

Ακόμη και αν ληφθεί υπόψη ότι οι γεννήσεις των κατοίκων δεν αποδίδονται πάντοτε στον δήμο μόνιμης κατοικίας, αλλά καταγράφονται ληξιαρχικά στους δήμους όπου λειτουργούν μαιευτικές μονάδες (Κομοτηνή, Δράμα και Αλεξανδρούπολη), γεγονός που ενδέχεται να βελτιώνει εν μέρει την πραγματική εικόνα, τα ποσοστά παραμένουν εξαιρετικά υψηλά και αναδεικνύουν την ένταση του δημογραφικού προβλήματος στις ακριτικές και αγροτικές περιοχές της Περιφέρειας.

Η γνώση υπάρχει – η πολιτική απάντηση;

Η παρούσα ανάλυση δεν αποτελεί μεμονωμένη παρέμβαση.

Τα τελευταία δύο και πλέον χρόνια έχουν δημοσιευθεί περισσότερες από 20 τεκμηριωμένες αναλύσεις για το δημογραφικό της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, βασισμένες αποκλειστικά σε επίσημα στοιχεία δημόσιων φορέων και της ΕΛΣΤΑΤ. Παράλληλα έχουν κατατεθεί συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης και τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής στρατηγικής αναστροφής της τάσης.

Το δημογραφικό πρόβλημα της ΑΜΘ δεν στερείται πλέον ούτε διάγνωσης ούτε προτάσεων.

Αυτό που εξακολουθεί να λείπει είναι η πολιτική βούληση, ο συντονισμός και η συλλογική δράση.

Σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, η αντιμετώπιση του ζητήματος παραμένει δυσανάλογη της κρισιμότητάς του. Συχνά περιορίζεται σε γενικές διαπιστώσεις και αποσπασματικές πρωτοβουλίες, χωρίς ενιαίο σχέδιο και χωρίς μετρήσιμους στόχους.

Το αποτέλεσμα είναι μια αδικαιολόγητη θεσμική αδράνεια απέναντι σε ένα ζήτημα που καθορίζει το μέλλον της ίδιας της Περιφέρειας.

Η πραγματικότητα είναι πλέον αμείλικτη:Η Περιφέρεια δεν στερείται διαγνώσεων.Στερείται αποφάσεων.

Η ιστορία θα καταγράψει τους αριθμούς. Οι πολίτες όμως θα κρίνουν ποιοι γνώριζαν την έκταση του δημογραφικού προβλήματος και ποιοι, ενώ γνώριζαν, δεν έπραξαν όσα απαιτούσε η κρισιμότητα της στιγμής.

Κείμενο:  Καρακωστίδης Γεώργιος  / Πρόεδρος  Δ.Σ Συλλόγου Οικισμού Κρυονερίου  Ροδόπης