γράφει ο

Τάσος Αποστολίδης 

Ζούμε τελικά σε τσιμεντένια κλουβιά ή σε πόλεις με προοπτική βιωσιμότητας; Μια μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα 862 πόλεων βάζει στο μικροσκόπιο τον «χρυσό κανόνα» 3-30-300 για το αστικό πράσινο και αναδεικνύει τις αδυναμίες μας. Και ενώ η Ξάνθη καταγράφει ήδη εξαιρετικά χαμηλές επιδόσεις, στο 2% ή και χαμηλότερα, η απουσία εξειδικευμένων δεδομένων για την Αλεξανδρούπολη και την Κομοτηνή δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Όπως φαίνεται, ακολουθείται πιστά ο γενικότερος κανόνας των ελληνικών αστικών κέντρων, ο οποίος αποκαλύπτει ένα βαθύ, γεωγραφικό και ταξικό «πράσινο έλλειμμα».

Τα ευρήματα, που αποτελούν προϊόν συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, αποτυπώνουν μια σκληρή πραγματικότητα και τα αποτελέσματα για τη βορειοανατολική Ελλάδα δεν είναι καθόλου θετικά, ειδικά αν συγκριθούν με τη γειτονική Βουλγαρία.

Ο «χρυσός κανόνας» του 3-30-300

Δεν πρόκειται για κάποια νέα διαδικτυακή τάση, αλλά για έναν επιστημονικό δείκτη υγιούς διαβίωσης που πλέον υιοθετείται από διεθνείς οργανισμούς. Η αρχή είναι απλή και μετρήσιμη: κάθε κάτοικος πρέπει να βλέπει τουλάχιστον τρία δέντρα από το σπίτι του, η γειτονιά του να καλύπτεται κατά 30% από φυλλωσιές και να έχει πρόσβαση σε έναν ποιοτικό χώρο πρασίνου σε απόσταση το πολύ 300 μέτρων.

Σύμφωνα με τα δορυφορικά δεδομένα, μόλις το 13,5% του ευρωπαϊκού πληθυσμού ζει σε περιοχές που πληρούν απόλυτα και τα τρία κριτήρια, ενώ ένα διόλου ευκαταφρόνητο 21% διαβιεί σε γειτονιές που δεν πιάνουν ούτε έναν από τους τρεις στόχους.

Τι συμβαίνει στη βορειοανατολική Ελλάδα 

Εστιάζοντας στη βορειοανατολική Ελλάδα, καταγράφονται σοβαρές υστερήσεις. Ειδικότερα, στην Καβάλα το ποσοστό των πολιτών που ζουν σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κανόνα 3-30-300 περιορίζεται μόλις στο 2-4%. Στα ίδια ακριβώς επίπεδα κυμαίνονται και οι Σέρρες.

Η εικόνα γίνεται ακόμα πιο απογοητευτική προχωρώντας ανατολικά, με την Ξάνθη να κατρακυλά στην κατηγορία του 2% ή και χαμηλότερα. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, ακόμα και μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας υστερούν σημαντικά, με τη Θεσσαλονίκη να κινείται μεταξύ 4-8%.

Αν κοιτάξουμε λίγο πιο βόρεια, στα Βαλκάνια, θα δούμε ότι πόλεις όπως η Φιλιππούπολη, η Σόφια και το Βουκουρέστι λειτουργούν ως θετικά παραδείγματα, εξασφαλίζοντας πρόσβαση στο πράσινο για το 15-23% των κατοίκων τους. Στην ανώτερη κατηγορία (άνω του 23%) συναντάμε πόλεις όπως το Πέρνικ (Βουλγαρία), η Βουδαπέστη (Ουγγαρία) και η Μπρατισλάβα (Σλοβακία).

Γεωγραφικό αλλά και… ταξικό χάσμα πρασίνου

Η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη έχει μπροστά της μια μεγάλη πρόκληση. Η έρευνα καταγράφει ένα σαφές χάσμα μεταξύ Βορρά και Νότου, το οποίο οφείλεται εν μέρει στο κλίμα. Τα υγρά περιβάλλοντα της βόρειας Ευρώπης υποστηρίζουν φυσικά τη βλάστηση (το Ελσίνκι και το Αμβούργο αγγίζουν το 57% και 55% αντίστοιχα), ενώ στα άνυδρα μεσογειακά κλίματα απαιτείται πολύ μεγαλύτερη και εντατική προσπάθεια.

Ωστόσο, υπάρχει και μια καθαρά οικονομική διάσταση. Οι αριθμοί αποδεικνύουν πως οι πόλεις με υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα παρέχουν περισσότερους χώρους πρασίνου. Στις φτωχότερες ευρωπαϊκές πόλεις, ο κανόνας του 3-30-300 ισχύει για λιγότερο από το 10% του πληθυσμού. Αντίθετα, στις πιο εύρωστες πόλεις, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται, φτάνοντας ακόμα και το 45%.

Ο δρόμος για πιο βιώσιμες πόλεις

Τα δεδομένα αυτά χτυπούν το καμπανάκι για τους σχεδιασμούς της επόμενης μέρας στα αστικά κέντρα της Θράκης.

Πώς όμως θα πρασινίσουν οι πυκνοκατοικημένες ή άναρχα δομημένες πόλεις;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει συγκεκριμένες στρατηγικές: απόλυτη προτεραιότητα στα περιαστικά δάση που λειτουργούν ως «ασπίδα» απέναντι στην αστική θερμονησίδα, αλλά και μαζικά προγράμματα δενδροφύτευσης που θα επεκτείνονται και σε ιδιωτικές εκτάσεις. Παράλληλα, στις ασφυκτικά δομημένες γειτονιές, το κλειδί είναι το «πρασίνισμα» των ίδιων των κτιρίων με πράσινες στέγες, τοίχους και μπαλκόνια, καθώς και η ενίσχυση των βιώσιμων μεταφορών για να απελευθερωθεί πολύτιμος χώρος από την άσφαλτο.